Maks Entegrasyonu

Her insanın her gün mutlaka kullandığı bir olgudan bahsedeceğiz. Konumuz Adres!

TDK adresi “Bir kimsenin oturduğu veya bir kurumun bulunduğu yer, mekân.” olarak tanımlıyor. Bu yazıda devletin standart adres yapısını neden ve nasıl oluşturmaya başladığı ile ilgili bir blog yazısı hazırladık.

İşin temeli aslında Nüfus sayımına kadar gidiyor. Eskiden Türkiye’de kaç kişi olduğumuzu öğrenmek için bir hafta sonun insanlar eve kapanırdı. Görevli memurlar herkesin evine tek tek giderek hanede kaç kişi olduğunu sayar ve tutanak altına alırdı. Bu sistem 22 Ekim 2000 yılına kadar böyle devam etti. 

Sonra hayatımıza MERNİS sistemi uzun hali ile Merkezi Nüfus İdare Sistemi girdi. Bu sistem ile birlikte her vatandaşa bir TC kimlik no verildi. MERNİS’in diğer önemli bileşeni ise Adrestir. Çünkü devletimiz Adrese dayalı nüfus kayıt sistemini benimsedi (ADNKS). Yani vatandaşın bir TC kimlik numarası ve ona bağlı olarak birde ikamet adresinin sisteme kaydettirilmesi gerekiyordu.  

Böylece Türkiye’de resmi adres verilerinin bir yerde toplanması ve bunlara TC kimlik gibi bir kod verilmesi gündeme geldi. Böylece eski adı ile Adres Kayıt Sistemi (AKS) kuruldu. Belediye gibi yetkili idareler kendi bölgelerindeki tüm adres bileşenlerini ( İl, ilçe, Mahalle, köy, Cadde, Sokak Bulvar , Dış kapı ve iç kapıno gibi bileşenleri bu sisteme kaydetmeye başladılar ve bugünkü adres sisteminin temelleri atıldı. AKS ile TC Kimlik no verilen vatandaş bir Adrese bağlanmış oldu. 2007 yılında bu sistem komple tamamlanmış ve herkes bir adrese bağlanmıştır. 

Sıklıkla duyduğumuz diğer bir kavram ise UAVT. Uzun hali ile Ulusal Adres Kayıt Sistemi. AKS TC kimlik no ve adresi tutarken. UAVT sadece adresi tutan bir sistemdir. Türkiye’de UAVT’yi veri giren kurumlar saymak gerekirse, Belediyeler, İl Özel İdareleri , OSB ler şeklinde sıralanabilir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri bünyesinde işletilen bu sisteme bu idareler veri girmek ile sorumludur. Kendi bölgelerinde oluşan veya değişen adresleri bu sistemde de güncellemek ile sorumludurlar. Tabi burada bu sistemi ilk başta TUIK in kurduğunu ve sonrasında NVI ye devrettiğini de bahsetmeden geçmeyeyim. 

Tabi yıllar geçiyor ve sistem kullanıldıkça yeni ihtiyaçlar çıkıyor. UAVT veri tabanındaki adresler metin tarzı adreslerdir. Yani bir exel listesi gibi veriler. Hayatımıza haritaların ve Navigasyonun girmesi ile birlikte exel listesindeki adresler daha görünür hala gelmeye başladı. Bir sokağın ya da adres parçasının harita üzerinde nerde olduğunu görmek insan hayatını kolaylaştırmak ve o adres erişmek için önemli bir kriter olmaya başladı. Ayrıca adres dayalı analizlerin yapılması ya da basit bir örnek ile bir ilin alanının hesaplanabilmesi önemli bir fayda sağladı. Adrese bağlanan insanların nerede yoğunlaştığı çevrelerinde nelerin olduğu acil bir durumda harita üzerinde hemen bulunması önemli bir faydadır. 

Bu nedenle bir liste halinde tutulan adreslerin harita olarak da tutulması için Mekânsal Adres Sistemi nin devreye alınması kararlaştırıldı. 2014 yılında başlayan proje 2021 yılında 81 ilde devreye alınmış oldu. Böylece harita tabanlı bir adres sistemi hayatımıza girmiş oldu. 

MAKS Entegrasyonu bu yıl başı itibari ile çok konuşulan konuların biri haline geldi. Bunun başlıca sebebi EPDK’nın regülasyon çerçevesinde altyapı firmalarına uyguladıkları standartlar. Özellikle 6 Şubat depremlerinden sonra yardıma ihtiyacı olan insanlara kolay ulaşabilmek, faturalama adreslerinin standartlaştırmak amacı ile regülasyon yapıldı. Bu regülasyon çerçevesinde abone adreslerinin tekilleştirilmesi ve MAKS kodları ile eşleştirilmesi hedeflendir. Böylece Elektrik faturanızda ayrı bir adresin su faturasında ise başka bir adresin yazılmasına ve dolayısı ile beyan adreslerin oluşmasının önüne geçilmek istendi. Bu entegrasyon ile ise TC kimlik no ve AdresNo üzerinden olması bekleniyor. Böylece altyapı firmaları ellerinde bulunan abonelerin adreslerini MAKS kodları ile güncellemek için çalışma başlattılar .

MAKS verileri belirli standartları olan servisler aracılığı ile sunuluyor. Bu servisler şu an için sadece Kimlik Paylaşım Sistemine erişim yetkisi bulunan bankalar ve altyapı şirketleri gibi kurum ve kuruluşlar kullanabiliyor. Kurumlar bu servisler üzerinden kendi ortamlarında değişen adresleri güncelleyebiliyorlar. 

Bu noktada Başarsoft olarak MAKS servislerinin uçtan uca kurum ortamlarına yansıtılması konusunda destek verebiliyoruz. MAKS servislerini kullanarak kurum tarafında kurulan veri tabanını beslenmesi kısmında Başarsoft olarak birçok yerde entegrasyon yapıyor. 

Kurumlarda MAKS entegrasyonu sadece MAKS dan verilerin servislerinden alınması değil kendi sistemlerine entegre edildiğinde bir fayda sağlayabiliyor. Bu noktada MAKS verileri kurumların kendi adres altyapına entegre edilmesi gerekiyor. Aksi taktirde bir tarafta sürekli güncellen MAKS verileri diğer tarafta ise entegre olmayan bir adres sistemi oluşuğunda adresler arasında uyumsuzluklar ve eski adreslerin update edilememesi gibi sorunlar ortaya çıkabiliyor. 

Başarsoft bu noktada hem MAKS servislerinin okunması hem de kurumun adres veri tabanında bu kayıtların işlenmesi konusunda destek sağlıyor. Genel olarak yapı otomatik veya yarı otomatik yani bir kontrol aşamasından geçirilerek yapılıyor. 

Bazı kurumlar MAKS dan gelen verinin direk kendi ortamlarındaki adres verilerini güncellemesini isterken bazıları bir onay mekanizması ile sürecin yürütülmesi tarafına daha sıcak bakıyor.  

Otomatik servis entegrasyonu kısmında MAKS değişen servislerinden tüm değişimler sorgulanıp tüm kayıtlar alınır. Sonra ID eşleştirmesi üzerinden kurumun adres veri tabanını üzerinden ekleme çıkarma ve güncelleme işleri yapılarak tüm sistem senkron hale getirilir. 

Yarı otomatik sistemde ise MAKS değişen servisleri üzerinde tüm değişimler sorgulanır. Fakat kurumun adres datası güncellenirken bir onay mekanizması kurgulanır. Genel olarak değişen kayıtlar bir kontrolcünün ekranına getirilir. Kontrol personeli hangi kayıtların güncellenmesi gerektiği ile ilgili karar verir ve onay mekanizması üzerinden adres bileşenleri güncellenir. 

MAKS süreci ile ilgili bir diğer konu ise mevcut adres verilerinin MAKS kodlarının girilmesidir. Adres hiyerarşisindeki her kaydın MAKSD kimlik No ları bulunmaktadır. Genel olarak İl düzeyinde başlayan bu kodlar en son Bağımsız bölüm seviyesinde biter. Nihai kod hepimizin kullandığı ADRESNO’dur. Regülasyon çerçevesinde tüm abonelerin bu kodlar ile eşleştirilmesi beklenmektedir. Başarsoft olarak biz daha önce MAKS kimlik no almamış kayıtlar MAKS veri tabanı ile eşleştirerek bahsettiğimiz bu yapının doğru bir şekilde çalışmasını sağlamaktadır. İlk eşleşme sağlandıktan sonra ilgili kayıtlar servisler üzerinden güncellenmektedir. Burada geçmişe yönelik data birikimi önemli olmaktadır. Aboneler ilk aboneliklerini yaptırdığında bir adres beyan etmektedir. Fakat Adres yaşayan bir sistemdir ve gün geçtikçe birçok değişiklikler olmaktadır. Başarsoft bu noktada eskiye yönelik adres bilgilerinide tutuğu için hızlı bir şekilde adres eşleştirmesi yapabilmektedir. 

Adres olgusu ülkemizde oldukça zor karmaşık ve diğer ülkelere göre haraketli bir konudur. Bu hareketlilik adresin kod ile tutulmasını zorunlu kılmaktadır. Cadde sokak ismi değişse de kod yapısının değişmemesi kişi adreslerinin değişimini tüm yapılara entegre etmek açısından önemlidir. Devletimizin bu regülasyonu çıkarmasının temel nedeninde bu olduğunu söyleyebiliriz. Afet ve acil durumlarda kişiye hızlı ve doğru ulaşabilmek son yaşadığımız depremler ile daha göz önüne gelen bir konu oldu. Bu nedenle kurumların adres verilerini tutarken remi MAKS yapısında tutması hayati öneme sahiptir.